Historia

Historia

Poniżej przedstawiamy krótki rys historyczny rozwoju dyscyplin prawa administracyjnego i zamówień publicznych w Polsce, a także ich umiejscowienie w programach nauczania Akademii Handlowej, a potem Akademii Ekonomicznej w Krakowie wraz z charakterystyką niektórych Postaci kształtujących wiedzę i poglądy wielu pokoleń absolwentów naszej Uczelni.

 

Z historii prawa administracyjnego i zamówień publicznych

libra-of-justice-symbol-in_smallWyodrębnienie prawa administracyjnego nastąpiło pod wpływem dorobku społeczno-politycznego Oświecenia, popartego nowożytnymi rozwiązaniami normatywnymi dotyczącymi statusu władzy wykonawczej, jakie ukształtowały się co najmniej od czasu rewolucji francuskiej. Wcześniej, w epoce feudalnej, normy o charakterze dwustronnym dla stosunków: państwo – obywatel (jednostka) w ogóle nie były wprowadzane, albowiem władza królewska miała na celu zapewnienie przede wszystkim posłuszeństwa poddanych i porządku w państwie, natomiast regulacje ustrojowe i policyjne należały do innych dziedzin. Doniosłe dla rozwoju prawa administracyjnego były też założenia absolutyzmu oświeconego, przede wszystkim upowszechniana od XIX w. idea państwa prawa, umożliwiająca wdrożenie koncepcji ustawowego związania administracji publicznej (zasady: legalizmu i praworządności). Do początku XX w. w ramach prawa administracyjnego  lokowano także prawo skarbowe, a przy nim problematykę zamówień publicznych, zwanych „skarbowymi”, choć miała ona charakter mieszany: cywilno- i administracyjnoprawny. Rozwój tych dziedzin związany był w znacznym stopniu służebną funkcją administracji, co sprzyjało – niestety –  nadmiernemu przepełnieniu problematyki zmiennymi pierwiastkami politycznymi.

Czytaj więcej...

Nasze korzenie

discover-your-rootsW utworzonym w 1925 r. Wyższym Studium Handlowym w Krakowie, przekształconym w 1938 r. w Akademię Handlową, program zajęć przewidywał (aż 1/5 ich wymiaru)  wykłady z zakresu nauk prawnych. Oparcie kadrowe stanowili przede wszystkim najwybitniejsi  specjaliści z Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, nierzadko po zagranicznych studiach prawniczych, kodyfikatorzy, działacze państwowi.  W szczególności prawo państwowe i  administracyjne wykładał czołowy przedstawiciel myśli administracyjnej okresu międzywojennego prof. Kazimierz W. Kumaniecki, któremu powierzono także prawo samorządowe. Prawem cywilnym-gospodarczym zajmował się nieprzerwanie, aż do swojej śmierci w 1939 r., znamienity cywilista prof. Stanisław Gołąb, a prawem handlowym, wekslowym i czekowym – prof. Tadeusz Dziurzyński.  Prawo spółdzielcze oraz prawo ubezpieczeniowe przypadło pionierowi nurtu prawno – gospodarczego w naukach prawnych  prof. Stanisławowi Wróblewskiemu, który był Prezesem PAU, wybitnym działaczem państwowym, okresowo Prezesem NIK. Prawo międzynarodowe wykładał sławny w skali europejskiej prof. Michał Rostworowski – sędzia Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, natomiast prawo morskie i konsularne – prof. Zygmunt Sarna.  Prawem szkolnym zaś (na kierunku pedagogicznym) zajmował się prof. Fryderyk Zoll (młodszy).  Teorię prawa objaśniał wybitny teoretyk prof. Jerzy Lande, uczeń sławnego Leona Petrażyckiego. Skarbowość, obejmującą także prawo skarbowe, a potem finanse publiczne, prowadził aż do końca lat sześćdziesiątych, dr praw i zarazem znakomity finansista – prof. Stefan Bolland.  Podobnie dr praw prof. Albin Żabiński kierował Katedrą Księgowości, aż do czasu utraty samodzielności przez Akademię w 1950 r., natomiast teorii ekonomii oraz doktryn polityczno – ekonomicznych nauczał człowiek niezwykle szlachetny, patriota,  prof. Adam Heydel, przedstawiciel liberalnej szkoły krakowskiej, prawnik zmarły przedwcześnie w 1942 r. w Oświęcimiu.

Czytaj więcej...

Profesor Kazimierz Władysław Kumaniecki

Profesor KumanieckiProfesor Kazimierz Władysław Kumaniecki (1880 – 1941) – absolwent prawa i filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego (1902), a także studiów uzupełniających z prawa niemieckiego w Monachium i w Lipsku (1905 – 1907), uczeń prof. Franciszka Kasparka, doktor praw od 1904 r. Po powrocie z Niemiec  przez 10 lat kierował Miejskim Biurem Statystycznym w Krakowie. Równolegle związał się z Wydziałem Prawa i Administracji UJ, gdzie wykładał statystykę i prawo administracyjne. W 1911 r. habilitował się na podstawie rozprawy: „Prawdopodobieństwo w statystyce”, a w 2 lata później uzyskał rozszerzenie habilitacji na administrację i prawo administracyjne, w oparciu o pracę:   „Akt administracyjny”.  Okresowo wykładał też w kierowanej przez prof. M. Rostworowskiego Polskiej Szkoły Nauk Politycznych, statystykę i prawo budowlane. W 1917 r. został mianowany profesorem nadzwyczajnym UJ. U progu odzyskania niepodległości przez Polskę ogłosił „Zarys urządzeń administracyjnych w Polsce”.  W 1919 r. Naczelnik Państwa mianował prof. K. Kumanieckiego profesorem zwyczajnym. W 1922 r. pełnił stanowisko ministra wyznań religijnych i oświecenia publicznego w rządzie J. Nowaka. Od 1925 r. związał się z Wyższym Studium Handlowym, przekształconym w 1938 r. w Akademię Handlową w Krakowie, gdzie kierował Zakładem Statystyki Gospodarczej, wykładając zwłaszcza statystykę, prawo administracyjne i samorządowe. Był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności, autorem licznych publikacji naukowych i popularno naukowych. Wypromował wielu magistrów i doktorów. Do jego wybitnych uczniów zalicza się Jerzy S. Langrod, Szczęsny Wachholtz oraz Oskar Lange. Za szczególne zasługi dla kraju został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi, natomiast za osiągnięcia „na polu nauki i wychowania młodzieży w duchu patriotycznym” – Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta, jest także kawalerem francuskiego Orderu Legii Honorowej. Szczęśliwie uniknął aresztowania w ramach okupacyjnej akcji Sonderaktion Krakau (spóźnił się na podstępnie zorganizowane zebranie profesorów UJ), zmarł jednak przedwcześnie w 1941 r. w Krakowie.

Docent Józef Marian Hołda

Docent Józef Marian Hołda (1904 – 1956) – absolwent Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego (1935), doktor habilitowany z zakresu nauki administracji i prawa administracyjnego (1946), Początkowo był zatrudniony w Katedrze Nauki Administracji i Prawa Administracyjnego UJ, a potem także w Zakładzie Administracji Akademii Handlowej. Pracę doktorską obronił nt. „Spółki wodne” pod kierunkiem prof. K. Kumanieckiego (1938). Specjalizował się w prawe i postępowaniu administracyjnym, prowadząc wykłady z tych przedmiotów w ramach pensum Zakładu Administracji, a od 1949 r. Katedry Administracji, Akademii Handlowej. W okresie okupacji niemieckiej aresztowany podczas Sonderaktion Krakau, do końca 1940 r. przebywał w obozie w Dachau. Po zwolnieniu niezwłocznie włączył się w tajne nauczanie, organizowane na Uniwersytecie Jagiellońskim. Po wojnie, już od lutego 1945 r., uczestniczył w reaktywowaniu działalności Akademii, przejął zwłaszcza wykłady z prawa administracyjnego i samorządowego po zmarłym w 1941 r. Profesorze K. Kumanieckim. Habilitował się przed Radą Wydziału Prawa i Administracji UJ na podstawie rozprawy: „Teoretyczne podstawy przymusowych i dobrowolnych organizacji zawodowych” (1946).  Od 1947 r. kierował Zakładem, a następnie od 1949 r. Katedrą Administracji w Akademii Handlowej, jako docent z habilitacją, a potem na stanowisku profesora, aż do przymusowego rozwiązania struktur Akademii przez władze rządowe w dn. 31 sierpnia 1951 r., w związku z przekształceniem w Wyższą Szkołę Ekonomiczną. Zmarł przedwcześnie 25 października 1956 r. w Krakowie.

Profesor Zbigniew Żabiński

prof ŻabińskiProfesor Zbigniew Żabiński (1914 – 1990) – profesor zwyczajny, doktor habilitowany nauk prawnych, doktor nauk ekonomicznych, specjalizujący się zwłaszcza w teorii pieniądza i prawie bankowym oraz w prawno-ekonomicznej problematyce majątku przedsiębiorstwa. Podczas okupacji niemieckiej brał udział w tajnym nauczaniu w zakresie programu Akademii Handlowej, a także Uniwersytetu Jagiellońskiego. Po wojnie został adiunktem, podejmując się równolegle trudnej funkcji Kierownika Biblioteki Głównej Akademii Handlowej.  W latach 1949 – 1951 kierował Zakładem Statystyki Gospodarczej, potem krótko pełnił funkcje prodziekana Wydziału Finansów. W 1952 r. zmuszony do odejścia z Uczelni,  funkcjonował przez 10 lat w praktyce gospodarczej (pracował w Gazowni Miejskiej w Krakowie na stanowisku księgowego), nie zaniedbując jednak indywidualnego rozwoju naukowego. W 1961 r. habilitował się na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego na podstawie rozprawy poświęconej „Odpowiedzialności przewoźnika towarów”. W 1962 r. wrócił do pracy naukowo – dydaktycznej w naszej Uczelni, obejmując kierownictwo Katedry Prawa. Pozostał na tym stanowisku aż do czasu przejścia na emeryturę  w 1985 r. W latach 1968 – 1972 był prodziekanem Wydziału Ekonomiki Obrotu. Autor licznych prac naukowych i podręczników akademickich. Członek Komisji Archeologicznej Polskiej Akademii Nauk oraz współpracownik innych komisji. Za zasługi w sferze naukowo-dydaktycznej został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Profesor Czesława Żuławska

prof ZuławskaProfesor Czesława Żuławska (ur. 1930 r.) – profesor zwyczajny, doktor habilitowany nauk prawnych; sędzia Sadu Najwyższego, współpracownik Instytutu Nauk Prawnych PAN; prekursorka problematyki prawnej ochrony konsumenta. Po studiach prawniczych w 1953 r. podjęła pracę w Okręgowej Komisji Arbitrażowej w Krakowie jako arbiter. W 1960 r. uzyskała stopień doktora nauk prawnych na Wydziale Prawa UMCS, na podstawie pracy „Umowa o podwykonawstwo robót budowlano – montażowych”. W 1967 r. podjęła zatrudnienie w Katedrze Prawa Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Krakowie na stanowisku adiunkta, poświęcając się pracy naukowo dydaktycznej, zwłaszcza z zakresu prawa cywilnego gospodarczego i ochrony konsumenta. W oparciu o rozprawę „Gwarancja jakości. Studium prawne” uzyskała w 1973 r. na UMCS stopień doktora habilitowanego., zaś w 1984 r. tytuł profesora zwyczajnego. W latach 1985 – 2000  kierowała Katedrą Prawa w Akademii Ekonomicznej w Krakowie, powiększając znacznie zakres jej aktywności naukowo badawczej oraz obsadę kadrową. W okresie przemian 1980/1981 r. działała w Społecznej Radzie Legislacyjnej przy Centrum Obywatelskich Inicjatyw  Ustawodawczych Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości. W latach 1982 – 1989 była członkiem zespołu X Komisji ds. Reformy Gospodarczej, a w latach 1986 – 1996 członkiem Komisji ds. Reformy Prawa Cywilnego, natomiast od 1986 r. także członkiem i zastępcą przewodniczącego Rady Legislacyjnej przy Prezesie Rady Ministrów. W 1989 r. powróciła do orzecznictwa pełniąc funkcję  sędziego Sadu Najwyższego (Izba Cywilna), aż do czasu przejścia w 1999 r. w stan spoczynku.  Ponadto w latach 1993 – 1996 była członkiem Zespołu Ekspertów ds. Prawa i Legislacji przy Prezesie Rady Ministrów, zaś w latach 1996 – 2006  członkiem Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego, kierując pracami grupy roboczej ds. umów, biorąc czynny udział w kolejnych nowelizacjach kodeksu cywilnego. Autorka licznych książek, monografii i komentarzy do kodeksu cywilnego, a także innych publikacji naukowych. Za swoją długoletnią pracę i osiągnięcia naukowe została odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Kawalerskim, a następnie  Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.

 

 

Materiał  źródłowy:

S. Bolland, Z. Żabiński: Zarys historii Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Krakowie 1925 – 1965, Zeszyty naukowe WSE w Krakowie 1965, nr 29, s. 15 i n.

S. Bolland, Z. Żabiński: Akademia Ekonomiczna w Krakowie w ubiegłym półwieczu, Kraków 1975, s. 22 i n.

K. Broński: Akademia Handlowa 1938 – 1950 (w:) Akademia Ekonomiczna w Krakowie w latach 1925 – 2000 (red. J. Małecki), Kraków 2000, s. 60 i n.

G. Bałtruszajtys:  Zarys historii Katedry Prawa Finansowego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego (w:) Z dziejów katedr skarbowości i   prawa skarbowego oraz katedr prawa finansowego w Polsce  (red. A. Kostecki), Kraków 2010, s. 77  i n.

M. Patkaniowski: Dzieje Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Od reformy Kołłątajowskiej do końca XIX stulecia, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, Prace Prawnicze, Kraków 1964, z. 13.

K. Pol: Antoni Okolski  (w:) Poczet prawników polskich XIX – XX w., Warszawa 2011, s. 302 i n.

K. Pol: Kazimierz Władysław Kumaniecki  (w:) Poczet prawników polskich XIX – XX w., Warszawa 2011, s. 1019  i n.

A. Kostecki: Historia  Katedry Prawa Finansowego na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego (w:) Z dziejów katedr skarbowości i   prawa skarbowego oraz katedr prawa finansowego w Polsce  (red. A. Kostecki), Kraków 2010, s. 15 i n.

Nauczanie prawa w Krakowskiej Wyższej Uczelni Ekonomicznej  – zarys historyczny (w:), Prace z zakresu nauk prawnych i ekonomicznych  – 40 lecie działalności naukowej prof. dra hab. Zbigniewa Żabińskiego, „Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie”  1979, nr 115, s. 131 i n.

Program Wyższego Studium Handlowego w Krakowie na rok 1931/32,

Program i organizacja studiów oraz egzaminów w Akademii Handlowej w Krakowie, Kraków 1939,

Studia z Prawa Cywilnego i Gospodarczego, Księga pamiątkowa dedykowana Profesor Czesławie Żuławskiej (red. B. Gnela, J. Koczanowski, R. Szostak), Kraków 2000, s. 5 i n.

Cz. Żuławska: Katedra Prawa (w:) Akademia Ekonomiczna w Krakowie w okresie organizacji instytutowej 1969 – 1992, red. J. Małecki, Kraków 1997.